De hoofdkraan is een van de belangrijkste onderdelen van je waterinstallatie. Maar de meeste mensen weten niet precies waar hij zit, hoe hij werkt, of wat ze moeten doen als er iets misgaat. In deze blog leggen we je alles uit over de hoofdkraan: wat het is, waar je hem vindt, hoe je hem afsluit en wat de gevolgen daarvan zijn.
Wat is de hoofdkraan?
De hoofdkraan, ook wel de hoofdafsluiter of stopkraan van het water genoemd, is de kraan waarmee je de volledige watertoevoer naar je woning kunt afsluiten. Het gaat om één centraal punt in je waterleidingnet, vóór of vlak na de watermeter, waarvandaan al het drinkwater in huis wordt verdeeld.
Zodra je de hoofdkraan dichtdraait, stoppen alle waterleidingen in huis met water aanvoeren: kranen, douche, toilet en wasmachine vallen allemaal droog. Dit maakt de hoofdkraan onmisbaar bij lekkages, verbouwingen en perioden dat je langere tijd afwezig bent.
Hoe ziet de hoofdkraan eruit?
Er zijn twee veelvoorkomende typen hoofdkranen die je in woningen tegenkomt:
1. De kogelkraan (moderne woningen)
In nieuwere woningen is de hoofdkraan bijna altijd een kogelkraan. Dit is een kraan met een handgreep die je een kwartslag (90 graden) draait om hem te openen of te sluiten. De handgreep staat in lijn met de leiding als de kraan open is, en dwars erop als hij dicht is. Kogelkranen zijn betrouwbaar, slijten weinig en zijn makkelijk te bedienen.
kogelkraan
2. De vlinderkraan of stopkraan (oudere woningen)
In oudere woningen zie je vaker een stopkraan: een kraan met een ronde knop of spindel die je meerdere slagen moet ronddraaien om hem te openen of te sluiten. Draai je naar rechts (met de klok mee), dan sluit de kraan. Draai je naar links, dan gaat hij open. Dit type kraan is ouder en kan na jaren niet-gebruik vastzitten.
Let op: Soms is de hoofdkraan van buiten zichtbaar als een watergroep-afsluiter op straat, vlak bij de stoeprand. Dit is de afsluiter van het waterbedrijf; die mag je in principe niet zelf bedienen. Jouw eigen hoofdkraan zit altijd binnenshuis of in de meterkast.
Waar zit de hoofdkraan?
De locatie van de hoofdkraan verschilt per type woning, maar er zijn een paar plekken waar je hem het eerst moet zoeken:
In de meterkast
In verreweg de meeste Nederlandse woningen zit de hoofdkraan in de meterkast. Dit is dezelfde kast waar je je elektriciteitsgroepenkast en gasmeter vindt. De watermeter en de hoofdkraan zitten meestal vlak bij elkaar, vaak in de hal, bijkeuken of gang.
In de kruipruimte of kelder
In oudere woningen — met name rijtjeshuizen en vrijstaande woningen uit de twintigste eeuw — kan de hoofdkraan in de kruipruimte of kelder zitten. Kijk dan naar het punt waar de waterleiding vanuit de grond het huis binnenkomt.
In een appartement
In een appartement zit de hoofdkraan meestal in de meterkast op de gang van je eigen appartement. Soms is er ook een gezamenlijke afsluiter in de meterkast van het trappenhuis of de technische ruimte — maar die regelt het water voor het hele gebouw. Die laat je ongemoeid tenzij de beheerder iets anders aangeeft.
Tip: Zoek de hoofdkraan op voordat er een probleem is. Noteer de locatie en zorg dat hij bereikbaar blijft. Bij een plotselinge lekkage moet je hem snel kunnen vinden.
Hoofdkraan afsluiten: hoe doe je dat?
De hoofdkraan afsluiten is eenvoudig, maar het is handig om te weten hoe het werkt voordat je het echt nodig hebt.
Kogelkraan dichtdraaien
- Zoek de kogelkraan in de meterkast.
- Draai de handgreep een kwartslag (90 graden) totdat hij dwars op de leiding staat.
- De kraan is nu dicht: er stroomt geen water meer door de leidingen.
- Open een kraan in huis om te controleren of het water echt is afgesloten.
Stopkraan of vlinderkraan dichtdraaien
- Zoek de stopkraan — herkenbaar aan de ronde knop of het spindel.
- Draai de knop rechtsom (met de klok mee) totdat hij niet verder kan.
- Bij een stijve kraan: gebruik een waterpomptang en druk niet te hard, om beschadiging te voorkomen.
- Controleer met een kraan in huis of het water is afgesloten.
Moet de hoofdkraan helemaal open staan?
Ja. Als je de hoofdkraan opent, draai hem dan helemaal open. Bij een kogelkraan is dat één slag van 90 graden; bij een stopkraan draai je hem linksom totdat hij stopt. Een half-open stopkraan kan voor vervelende waterdrukproblemen zorgen en slijt sneller.
Hoofdkraan en de cv-ketel
De hoofdkraan van de waterleiding en je cv-installatie zijn twee aparte systemen, maar ze zijn wel aan elkaar gekoppeld. De cv-ketel gebruikt koud leidingwater om het verwarmingssysteem (radiatoren en vloerverwarming) op druk te houden.
Als je de hoofdkraan sluit, kan de cv-ketel het drukverlies in het verwarmingssysteem niet meer automatisch aanvullen. Bij een kortdurende afsluiting is dat geen probleem. Bij langere periodes — zoals een vakantie van meerdere weken — kan de druk dalen. Check na terugkomst de manometer van de cv-ketel en vul indien nodig bij via de vulkraan.
Warm water blijft lopen na afsluiten hoofdkraan?
Als je de hoofdkraan hebt dichtgedraaid maar er nog steeds (warm) water uitkomt, dan is er sprake van een aparte afsluiter voor het warmwatercircuit, of het systeem heeft een eigen opslagtank (boiler). Dit is normaal. Het stelsel raakt na verloop van tijd leeg. Loopt het water na een uur nog steeds, dan kan er ergens een afsluiter open staan die je over het hoofd hebt gezien.
Hoofdkraan afsluiten op vakantie: wel of niet?
Een vraag die veel mensen hebben: moet je de hoofdkraan afsluiten als je op vakantie gaat? Het antwoord is: in de meeste gevallen ja, maar er zijn uitzonderingen.
Redenen om de hoofdkraan af te sluiten bij vakantie
- Bescherming tegen lekkages: een gesprongen leiding terwijl je weg bent kan enorme waterschade veroorzaken.
- Geeft rust: je hoeft je geen zorgen te maken over druppelende kranen of een lekkende wasmachine.
- Waterschade is duur: verzekeraars kijken kritisch naar preventieve maatregelen.
Wanneer moet je de kraan juist open laten?
- Als er iemand in huis blijft die water nodig heeft.
- Als je een automatisch bewateringssysteem voor de tuin hebt.
- Als je cv-ketel continue aangevuld moet worden (overleg dit met een installateur).
De gevolgen: wat werkt nog wel?
Als je de hoofdkraan sluit, stoopt de aanvoer van koud water. Maar er zijn een paar dingen die blijven werken of aandacht vragen:
- Warm water: in de boiler of het warmwaterreservoir zit nog warm water. Dat blijft even beschikbaar, maar er komt geen nieuw koud water meer bij.
- CV-ketel: de verwarming kan in de meeste gevallen gewoon blijven werken op het water dat al in het systeem zit. Wil je de cv volledig uitzetten? Zet hem dan op vorstbeveiliging.
- Toilet: de stortbak is na de eerste keer doortrekken leeg. Zet de hoofdkraan dus weer open als je tussendoor thuis bent.
Tip: Controleer de hoofdkraan één keer per jaar om er zeker van te zijn dat deze goed afsluit. Zo weet je zeker dat je op de hoofdkraan kunt vertrouwen als dat nodig is.